# Event Details

- **Event Name**: Maria Jarema ? Pęknięty modernizm
- **Event Start and End Date**: Sat, 21 Mar, 2026 at 12:00 pm – Sat, 21 Mar, 2026 at 08:00 pm
- **Event Description**: Wystawa „Maria Jarema. Pęknięty modernizm” proponuje nowe spojrzenie na twórczość jednej z najbardziej oryginalnych postaci polskiej sztuki nowoczesnej okresu międzywojennego i powojennego. 


? Wystawa potrwa od 20 marca do 26 czerwca 
?Galeria E na drugim piętrze Muzeum


Maria Jarema ukończyła studia na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w 1935 roku, wcześnie dołączyła do zaangażowanego politycznie środowiska awangardowego, odrzucającego normy akademickie. Była współzałożycielką Grupy Krakowskiej, ugrupowania o istotnym znaczeniu dla rodzącego się pokolenia modernistów. W latach 1934–1939 współpracowała również z prowadzonym przez jej brata Józefa eksperymentalnym teatrem Cricot, w którym zajmowała się scenografią, kostiumami, lalkarstwem i grą sceniczną. 


Od początku kariery artystycznej Jarema identyfikowała się z międzynarodowym nurtem modernizmu, przejmując język wspólny dla abstrakcji postkubistycznej i czerpiąc z surrealizmu i ekspresjonizmu. ✊ W okresie powojennym radykalnie domagała się wolności artystycznej. Łącząc charakterystyczną dla surrealizmu koncentrację na cielesności i autoekspresji z dążeniem do formalnej autonomii sztuki abstrakcyjnej, Jarema od 1949 roku rozpoczęła eksperymenty z techniką monotypii. To właśnie ta technika umożliwiała jej artykulację podmiotu jako całości, obejmując także to, co pozornie niemożliwe do pogodzenia – obszary pęknięć i rozdarć, naznaczone zarówno napięciami wewnętrznymi, jak i zewnętrznymi. 


Kuratorzy określają wypracowany przez nią idiom mianem         ? „pękniętego modernizmu”. Twórczość artystki można czytać jako badanie różnych sytuacji, w jakich znajduje się ciało i podmiot: od doświadczenia jednostki, przez relacje między dwojgiem ludzi, rodzinę, aż po funkcjonowanie w szerszej wspólnocie. Wystawa jest zaaranżowana według tej narastającej skali – jednostka, para, rodzina, wielość, pokazując, jak w obrazach ciała ujawniają się napięcia społeczne oraz procesy rozpadu i pęknięcia podmiotu.

Wystawa umożliwia głębsze zrozumienie indywidualnej praktyki i procesu twórczego Jaremy, prezentując jej twórczość razem z pracami polskich, francuskich i włoskich artystów, których podziwiała i z których dorobkiem się mierzyła. Nie godziła się jednak na rezygnację z własnego głosu. Doskonale rozumiała, że „bez deformacji, transpozycji, metafory, abstrakcji – nie jesteśmy dzisiaj w stanie objąć i wyrazić narastających konfliktów uczuć i spraw”.

? Wystawa prezentuje prace ze wszystkich okresów twórczości Marii Jaremy. Po raz pierwszy w historii wystawiennictwa, „Pęknięty modernizm” obejmuje także niemal cały księgozbiór artystki, na który składają się katalogi wystaw, tomiki poezji, portfolia artystów i czasopisma – materiały zbierane w czasie trzech długich pobytów w Paryżu, wymieniane z przyjaciółmi w Polsce lub podarowane artystce przez brata Józefa. Zbiory te ułatwiają zarysowanie intelektualnej i artystycznej biografii artystki bezkompromisowej, nieustannie głodnej doświadczeń i bodźców intelektualnych, zmarłej przedwcześnie w wieku pięćdziesięciu lat. 


? Maria Jarema (Jaremianka) urodziła się w 1908 roku w Starym Samborze nad Dniestrem jako córka Józefa Jaremy, adwokata i Marii Stefanii ze Śmigielskich, pianistki, uczennicy Karola Mikulego w Konserwatorium Muzycznym we Lwowie. Ukończyła Gimnazjum Żeńskie im. Marii Konopnickiej w Samborze. W 1929 roku podjęła studia w pracowni rzeźby Xawerego Dunikowskiego w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Z końcem roku akademickiego 1934/1935 uzyskała absolutorium.
 
?‍? Podczas studiów związała się z gronem przyjaciół o lewicowych przekonaniach i zbuntowanych wobec akademickich metod nauczania. Zamieszki na tle narodowościowym i politycznym na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w listopadzie 1931 roku i następnie prowokacja malarza Leopolda Lewickiego podczas wystawy całorocznej w czerwcu 1932 roku doprowadziły do relegowania grupy studentów z uczelni. W atmosferze skandalu trzej uczniowie (Leopold Lewicki, Stanisław Osostowicz i Franciszek Jaźwiecki) uzyskali wsparcie krakowskiego ZZPAP, który udostępnił im jesienią 1932 roku sale wystawowe w krakowskim Domu Plastyków. W konsekwencji tej ekspozycji i dzięki pomocy Leona Chwistka doszło do zawiązania w 1933 roku stowarzyszenia artystycznego Grupa Krakowska, której członkami zostali: Sasza Blonder, Berta Grünberg, Maria Jarema, Adam Franciszek Jaźwiecki, Leopold Lewicki, Adam Marczyński, Stanisław Osostowicz, Bolesław Stawiński, Jonasz Stern, Henryk Wiciński, Aleksander Winnicki, Mojżesz Schwanenfeld. 
 
W październiku 1933 roku Maria Jarema wzięła udział w Wystawie Dzieł Sztuki w siedzibie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, w której dwunastu studentów krakowskiej ASP wystąpiło pod szyldem ugrupowania artystycznego Grupa Krakowska. Protektorat nad ekspozycją objął Leon Chwistek, malarz i profesor matematyki Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Wystawa była pierwszą z trzech wspólnych ekspozycji Grupy Krakowskiej. Kolejne dwie odbyły się w Liceum Krzemienieckim w Krzemieńcu (1934) i w Domu Plastyków w Krakowie (1935). 
 
?W 1934 roku z okazji dnia 1 maja została wydana przez Grupę Krakowską z inicjatywy KPP, odezwa Do Artystów (nakładem Marii Jaremy), w której sformułowano postulaty polityczne, ekonomiczne i artystyczne. W listopadzie 1935 r. artystka podpisała wraz z kolegami rezolucję Rozszerzamy front, opublikowaną na łamach czasopisma „Lewar”, w której solidaryzowano się z ideą frontu ludowego. W latach 1935–1938 artystka była zaangażowana w pracę kolportażową w Kole Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom (MOPR). W 1936 roku na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie wzniesiono według projektu artystki, pomnik poległych podczas strajku w fabryce Semperit robotników.
 
W latach 1934–1939 współpracowała z jako scenografka, projektantka kostiumów i aktorka z eksperymentalnym Teatrem Artystów Cricot, założonym przez brata artystki Józefa Jaremę. 
Miała swój udział m.in. w realizacji przedstawień i szopek politycznych: Reportaż z przedmieścia Ludwika Gołąba (1934), Lajkonik, korporant i Hamlet Józefa Jaremy, Niemy kanarek Georgesa Ribemonta-Dessaignesa oraz Herod i Ariowie Adama Polewki.
 
W 1937 roku otrzymała stypendium artystyczne ufundowane przez ZPAP w Krakowie na wyjazd do Paryża. Artystka wyjechała jesienią na trzy miesiące wraz z Erną Rosenstein, Saszą Blonderem i Bertą Grunberg. 
 
W okresie okupacji przebywała w domu rodzinnym w Krakowie na Woli Justowskiej. Pracowała jako garderobiana w ☕️ Kawiarni Plastyków przy ZPAP. Po zamknięciu lokalu przez władze niemieckie pracowała zarobkowo w warsztacie lalek artystycznych przy Radzie Głównej Opiekuńczej. W 1943 roku urodziła syna, Aleksandra, ze związku małżeńskiego z pisarzem Kornelem Filipowiczem. W tym czasie wykonywała kameralne prace w technice gwaszu.  Po wojnie porzuciła rzeźbę i poświęciła się malarstwu. 
 
W 1945 roku wstąpiła do PPR, a następnie do PZPR. 
 
W maju 1947 roku wyjechała na trzymiesięczne stypendium do ?? Paryża ufundowane przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Pod koniec lipca pojechała do Włoch na zaproszenie brata Józefa, który po wojnie osiadł we Włoszech. 
 
W latach 1945–1948 prezentowała swe prace na wielu wystawach, m.in.: Wystawa malarstwa i rzeźby ZZPAP w Pałacu Sztuki w Krakowie (1945), Salon Wiosenny w Muzeum Narodowym w Warszawie (1946), Wystawa Młodych Plastyków w Pałacu Sztuki w Krakowie (1946), Wystawa Malarstwa Nowoczesnego w Warszawie (1947). W 1948 roku pokazano jej prace na ekspozycji Polish Art Today w The Kościuszko Foundation House w Nowym Jorku. Na przełomie 1948/1949 współorganizowała i uczestniczyła w słynnej I Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Pałacu Sztuki w Krakowie, która była ogólnopolskim pokazem sztuki nowoczesnej. Przedwczesne zamknięcie ekspozycji zapowiadało nadejście socrealizmu. 
 
W latach 1949–1954 artystka wycofała się z oficjalnego życia artystycznego. Wybrała emigrację wewnętrzną, kontynuując swą twórczość. W 1949 roku stworzyła pierwsze kompozycje w technice monotypii, które łączyła z temperą lub akwarelą.
 
W 1956 roku zniszczyła legitymację partyjną i w okresie tzw. odwilży kulturalnej ponownie włączyła się w życie artystyczne. W 1956 roku wraz z Janem Cybisem reprezentowała Polskę na Wystawie Prix Guggenheim w Musee National d’art Moderne w Paryżu. Pod koniec tego roku wystawiała swe prace wraz z Tadeuszem Kantorem w Salonie „Po prostu” w Warszawie. Wraz z Tadeuszem Kantorem i Kazimierzem Mikulskim reprezentowała środowisko krakowskie na Internationale Ausstellung w Monachium.  

?️ Jesienią 1957 roku wystawiała na II Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, gdzie otrzymała wyróżnienie. Została też laureatką nagrody artystycznej miasta Krakowa przyznanej za dokonania twórcze. W tym samym roku wraz z Tadeuszem Kantorem zainicjowała działalność nowej sceny teatralnej Cricot 2 w przedwojennym Domu Plastyków w Krakowie. Wraz z Kantorem i Kazimierzem Mikulskim współpracowała w latach 1956–1957 przy aranżacji spektakli Mątwa S. I. Witkiewicza i Cyrk K. Mikulskiego.
 
Pod koniec 1957 roku ponownie wyjechała do Paryża na pobyt stypendialny i kuracyjny w związku z diagnozą białaczki. 
 
W lecie 1958 roku reprezentowała Polskę na XXIX Międzynarodowym Biennale Sztuki w Wenecji (obok Artura Nachta-Samborskiego i Wacława Taranczewskiego). Malarka została wtedy wyróżniona nagrodą Towarzystwa Polsko-Włoskiego im. Francesco Nullo. 
 
Maria Jarema zmarła 1 listopada 1958 roku w Krakowie. 
(biogram autorstwa Barbary Ilkosz)

? Projekt opieką kuratorską otaczają: Éric de Chassey, Natalia Sielewicz 

? Dziękujemy za wsparcie naszym partnerom:
Muzeum jest instytucją prowadzoną przez Miasto Stołeczne Warszawa i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Partner Strategiczny: Audi Polska
Mecenas Muzeum i Kolekcji: EY
Partnerzy Muzeum: Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Puro Hotels
Partner Kina: E.ON Polska
Partner Edukacji: Fundacja EFC
Partner Prawny: Kancelaria DZP
Partnerzy medialni: Polskie Radio, PAP, Zwierciadło, Vogue, Onet, Wyborcza.pl, Wysokie Obcasy, Pismo

Kuratorzy pragną wyrazić ogromną wdzięczność rodzinie artystki za zaangażowanie i pomoc w przygotowaniu wystawy.
Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie pragnie podziękować Fondation Gandur our l'Art.

W projekcie grafiki wykorzystano pracę:
WYRAZY 8
tempera, monotypia na papierze przyklejonym na płótnie, Muzeum Narodowe w Poznaniu
- **Event URL**: https://allevents.in/warsaw/maria-jarema-pęknięty-modernizm/200029681167223
- **Event Categories**: art, exhibitions
- **Interested Audience**: 
  - total_interested_count: 479

## Ticket Details

- **Ticket URL**: http://facebook.com/200029681167223?utm_source=AllEvents.in&utm_medium=event-discovery-platform&utm_campaign=warsaw-events

## Event venue details

- **city**: Warsaw
- **state**: MZ
- **country**: Poland
- **location**: ul. Marszałkowska 103 , 00-110 Warsaw, Poland
- **lat**: 52.2356
- **long**: 21.00794
- **full address**: ul. Marszałkowska 103 , 00-110 Warsaw, Poland, ulica Marszałkowska 107, 00-110 Śródmieście, Polska, Warsaw, Poland

## Event Organizer details

- **affiliate_id**: 2
- **organizer**: Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie / Museum of Modern Art in Warsaw (https://allevents.in/org/muzeum-sztuki-nowoczesnej-w-warszawie-museum-of-modern-art-in-warsaw/896319)

## Event gallery

- **Alt text**: banner
  - **Image URL**: https://cdn-az.allevents.in/events5/banners/9688d7ed95aff4646ac6a0d6dcf80b200c8becc56bdf6b035682b98145357939-rimg-w1200-h628-dcfda2a0-gmir?v=1773720322
- **Alt text**: thumbnail
  - **Image URL**: https://cdn-az.allevents.in/events5/banners/6a9cff75bc995b18b27b514bcaed8069baf76f4d516c28e533ac908f09ebb57d-rimg-w300-h300-dcfea3a3-gmir?v=1773720322

## FAQs

- **Q**: When is the event happening?
  - **A:** Sat, 21 Mar, 2026 at 12:00 pm
- **Q**: Where is the event happening?
  - **A:** ul. Marszałkowska 103 , 00-110 Warsaw, Poland, ulica Marszałkowska 107, 00-110 Śródmieście, Polska, Warsaw, Poland
- **Q**: Who is organizing the event?
  - **A:** Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie / Museum of Modern Art in Warsaw
- **Q**: What type of event is this?
  - **A:** art, exhibitions
- **Q**: Where can I find ticket details about Maria Jarema ? Pęknięty modernizm ?
  - **A:** You can find ticket details about this event on AllEvents.

## Structured Data (JSON-LD)

```json
[
    {
        "@context": "https://schema.org",
        "@type": "Event",
        "name": "Maria Jarema ? Pęknięty modernizm",
        "image": "https://cdn-az.allevents.in/events5/banners/9688d7ed95aff4646ac6a0d6dcf80b200c8becc56bdf6b035682b98145357939-rimg-w1200-h628-dcfda2a0-gmir?v=1773720322",
        "startDate": "2026-03-21",
        "endDate": "2026-03-21",
        "url": "https://allevents.in/warsaw/maria-jarema-pęknięty-modernizm/200029681167223",
        "location": {
            "@type": "Place",
            "name": "ul. Marszałkowska 103 , 00-110 Warsaw, Poland",
            "address": {
                "@type": "PostalAddress",
                "streetAddress": "ulica Marszałkowska 107, 00-110 Śródmieście, Polska",
                "addressLocality": "Warsaw",
                "addressRegion": "MZ",
                "addressCountry": "PL"
            },
            "geo": {
                "@type": "GeoCoordinates",
                "latitude": "52.2356",
                "longitude": "21.00794"
            }
        },
        "eventAttendanceMode": "https://schema.org/OfflineEventAttendanceMode",
        "description": "Wystawa „Maria Jarema. Pęknięty modernizm” proponuje nowe spojrzenie na twórczość jednej z najbardziej oryginalnych postaci polskiej sztuki nowoczesnej okresu międzywojennego i powojennego. \n\n\n? Wystawa potrwa od 20 marca do 26 czerwca \n?Galeria E na drugim piętrze Muzeum\n\n\nMaria Jarema ukończyła st",
        "organizer": [
            {
                "@type": "Organization",
                "name": "Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie  Museum of Modern Art in Warsaw",
                "url": "https://allevents.in/org/muzeum-sztuki-nowoczesnej-w-warszawie-museum-of-modern-art-in-warsaw/896319",
                "description": "Wstęp na wystawy w Muzeum nad Wisłą: \nbilet normalny 5 zł\nbilet ulgowy 2 zł"
            }
        ]
    }
]
```